• چهارشنبه 27 آذر 1398 08:23
  • كد: 926

اقتصاد شهری یکی از چند رشته مختلف تخصصی اقتصاد است که اقتصاددانان در آن تلاش می‌کنند با استفاده از ابزارهای اقتصادی، مسائل و مشکلات یک منطقه شهری را بررسی کنند، تئوری‌های اقتصاد خرد و کلان (Micro and Macro) و هر دو برای حل و فصل مسائل و مشکلات شهری مورد استفاده قرار می‌گیرد.

 

کـاربرد مدل‌هـای اقتصـاد شهری

عوامل مؤثر بر کـاربری مدل‌هـای اقتصـاد شهری در کشورهـای در حـال توسعه شـامل بـازار رسمـی‌و غـیر رسمـی‌کـار و اشتغـال، حمل ونقل، نسبت عوامل تولـید، انتخـاب مکـان سکونتی و نقش دولت است که در ذیل به طور اجمـالی به بررسی این عوامل پرداخته مـی‌شود:

 

 بـازار رسمـی‌و غـیر رسمـی‌کـار و اشتغـال

رشد سریع جمعــیت در شهرهـایی که دارای درآمد پـایـین و دوگـانگی در تکنولوژی هستند، بـازارهـای دوگـانه ایجـاد مـی‌کند. مدل‌هـا و روش‌هـای موجود برای تحلــیل و توسعه شهری بـیشتر به بـازار رسمـی ‌و متشکل نـیروی کـار نظر دارند. در این چـارچوب (بـازار رسمـی) سفرهـای کـاری در شهر مهم‌ترین عـامل در مدل‌هـای اقتصـاد شهری به شمـار مـی‌رود و به عنوان مهم‌ترین فعـالـیت حمل ونقل مـحـسوب مـی‌شود، در شهرهـای کشورهـای در حـال توسعه اهمـیت این مسئله مورد سوال است. دلالی، واسطه گری، فروشندگـی، دوره‌گردی و بسـیـاری از مشـاغل نـامشخص که درون شهرهای کشورهـای در حـال توسعه وجود دارند، نـیـازی به سفرهـای منظم و مرتب روزانه کـاری ندارند. این مشـاغل تـا حد 10 درصد از کل مشـاغل شهر را تشکـیل مـی‌دهند. به این ترتـیب کـاربرد مدل‌هـایی که بر اسـاس سفر برای کـار طرح و تهـیه شده‌اند، در این شهرهـا بـا مـشکل مواجه شـده و گـاه بی‌معنـا نخواهد بود. بـازار غـیر رسمـی‌و غـیر متشکل کـار همگن نبوده و گستره درآمدهـا در آن بسـیـار وسـیع است. پـیچـیدگی مسئله وقتی افزایش مـی‌یـابد که در نظر بگـیریم بـیشتر کـارکنـان بـازار غـیر رسمـی‌کـار دومـین یـا چندمـین شـاغل خـانوار هستند، بدین ترتـیب مدل‌هـایی که براسـاس مکـان‌یـابی خـانوار، بـا توجه به محل کـار تدوین شده‌اند، در این مورد نـیز کـاربرد چندانی نخواهد داشت.

 

حمل ونقل

هرچه گونه‌هـای حمل‌ونقل کمتر بـاشد، استفـاده از مدل‌هـای اقتصـاد شهری ساده‌تر است. در شهرهـای کشورهـای در حـال توسعه، پایین‌ترین گروه درآمدی اغلب پـیـاده سر کـار مـی‌روند، شـاغلـین بـا درآمد از اندکی بـیشتر، از دوچرخه و موتورسـیکلت استفـاده مـی‌کنند. گروه عـامـیـان درآمد از اتوبوس و مـینی‌بوس و تـاکسی و مسـافرکش‌هـای شخصی و گروه پردرآمد از اتومبـیل شخصی بهره مـی‌گـیرند. وسـایل دیگری نـیز مـانند وانت و غـیره برای حمل‌ونقل به کـار مـی‌روند؛ از سویی در کشورهـای در حـال توسعه زمـان سفرهـای کـاری به مراتب از زمـان سفر در کشورهـای توسعه‌یـافته کمتر است که به معنـای عدم تمرکز فضـایی اشتغـال است. این نکته‌ای است که در بیشتر مدل‌هـای برنـامه‌ریزی شهری در نظر گرفته نشده است یـا در نظر گرفتن آنهـا چنـان مدل اقتصـادی شهری را پـیچـیده مـی‌کند که در عمل بی فـایده مـی‌شود.

 

نسبت عوامل تولـید

در شهرهـا به‌طور معمول ضریب سرمـایه به زمـین و سرمـایه به کـار بـالاتر از سـایر نقـاط جمعـیتی است. در شهرهـا و کشورهـای در حـال توسعه که هم سرمـایه کمـیـاب است، هم زمـین و هم نـیروی کـار مـاهر، انتخـاب ضریب منـاسب برای عوامل تولـید و استفـاده از تکنـیک‌هـای کـاربر یـا سرمـایه‌بر کاملا موردی است و نـیـاز به مدل‌هـایی دارد که بـا تمـامـی‌ویژگـی‌هـای تـابع تولـید در آن منطقه سـازگـار بـاشد. از سوی دیگر، کمبود سرمـایه و سـایر عوامل تولـید ایجـاب مـی‌کند مدل توسعه نه‌تنهـا شهر، بلکه کشور و منطقه را در بر ‌گـیرد تـا بهترین عوامل کمـیـاب به کـاربردهـای گونـاگون در محدوده‌هـای جغرافـیـایی گونـاگون تخصـیص یابد.

 

 انتخـاب مکـان سکونتـی

پـایـین‌بودن سطح درآمد در کشورهـای در حـال توسعه موجب مـی‌شود گستره انتخـاب خـانوارهـای کم‌درآمد محدود بـاشد. به سخن دیگر، پـایـین بودن سطح درآمد آن چنـان است که اغلب خـانوارهـای کم درآمد عملاحق انتخـابی بر مسکن خود و مکـان آن در شهر ندارند.

 

 نقش دولت

بـا وجود آنکـه در کشـورهـای در حــال توسعـه مـیزان دخـالت دولت در توسعه شهری زیـاد است، امـا این دخـالت سـاختن مدل‌هـای منـاسب برای توسعه شهری را تسهـیل نمـی‌کند؛ زیرا در عـمل قـدرت اجـرایـی دولـت و مـیزان همـاهنگی بـین دستگـاه‌هـای مسئول بسـیـار کمتر از آن است که برای تحقق هدف‌هـای طرح توسعه شهر مورد نـیـاز است. از سوی دیگر، مـیزان اعمـال قدرت دولت در اجرای برنـامه‌هـای توسعه شهری و گروه‌هـای مختلف یکسـان نـیست. دولت بر چگونگی عملکرد بـازارهـای غـیر متشکل و غـیررسمـی‌(چه بـازار مسکن، بـازار کـار، بـازار خرده‌فروشی و تجـارت غـیر رسمـی) نظـارت و قدرت اجرایی چندانی ندارد. اقتصاد شهری یکی از چند رشته مختلف تخصصی اقتصاد است که در آن اقتصاددانان تلاش می‌کنند با استفاده از ابزارهای اقتصادی، مسائل و مشکلات یک منطقه شهری را بررسی کنند. تئوری‌های اقتصاد خرد و کلان (Micro and Macro) و هر دو برای حل و فصل مسائل و مشکلات شهری مورد استفاده قرار می‌گیرد.

افزودن ديدگاه